Kiedy mowa o najwybitniejszych polskich aktorach teatralnych ostatnich dekad, nazwisko Mariusza Bonaszewskiego pojawia się niemal automatycznie. Urodzony 26 sierpnia 1964 roku w Koszalinie, od ponad trzydziestu lat konsekwentnie buduje pozycję artysty wszechstronnego, który z równą swobodą porusza się w klasyce polskiej i światowej. Choć to teatr stanowi rdzeń jego kariery, role filmowe i serialowe również zapisały się w pamięci widzów. Od 1997 roku przez ponad dwie dekady był związany z Teatrem Narodowym w Warszawie, by w 2020 roku dołączyć do zespołu Nowego Teatru.
Początki drogi – od Słupska do Warszawy
Mariusz Bonaszewski ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Krzywoustego w Słupsku, a następnie Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie w 1988 roku. Pierwsze kroki na scenie stawiał w Słupskim Teatrze Dramatycznym w 1984 roku, gdzie trafił zaraz po ukończeniu liceum. To właśnie w stolicy rozpoczęła się jego prawdziwa kariera aktorska.
W latach 1988-1997 był aktorem Teatru Dramatycznego w Warszawie, gdzie współpracował między innymi z Maciejem Prusem i Andrzejem Domalikiem. Jedną z najważniejszych ról zagranych w tym teatrze był Konstanty Trieplew w Mewie Czechowa, która została bardzo dobrze oceniona przez krytyków. Rok później otrzymał możliwość zagrania Hamleta w dość kontrowersyjnej i prowokacyjnej inscenizacji Andrzeja Domalika.
Współpraca z Jerzym Jarockim – przełomowy moment
Dla rozwoju artystycznego Bonaszewskiego współpraca z wrocławskim Teatrem Polskim okazała się szczególnie znacząca, gdzie miał możliwość grać w spektaklach reżyserowanych przez Jerzego Jarockiego. Zagrał Fryderyka Wettera w Kasi z Heilbronnu w 1994 roku i tytułowego Płatonowa w 1996.
Rola Płatonowa jest określana przez krytyków jako karykatura Hamleta w rosyjskim wydaniu i została przez nich wysoko oceniona.
Krytycy docenili zwłaszcza tę drugą rolę, wskazując na wszechstronność aktora, niepoprzestającego na jednostronności postaci, lecz ukazującego jej skomplikowaną osobowość. Współpraca z Jarockim zaowocowała też rolami Superiusza i Internowanego w spektaklu Historia PRL wg Mrożka w 1998 roku.
Teatr Narodowy – ponad dwie dekady na głównej scenie
Rok 1997 okazał się przełomowy. Bonaszewski został aktorem Teatru Narodowego, gdzie pozostał do 2019 roku. To tutaj stworzył swoje najbardziej pamiętne kreacje, pracując z najwybitniejszymi polskimi reżyserami.
Role w klasyce polskiej
W Teatrze Narodowym grał między innymi Nosa w Weselu i Piotra Wysockiego w Nocy listopadowej w 2000 roku, Leonarda w Nie-Boskiej komedii w 2002. Występował w przedstawieniach Jerzego Grzegorzewskiego, Janusza Wiśniewskiego, Jana Englerta, Andrzeja Seweryna, Agnieszki Olsten, Stanisława Różewicza, Andrzeja Domalika, Natalii Korczakowskiej, Konstantina Bogomołowa, Michała Zadary i Pawła Miśkiewicza.
Szekspir i klasyka światowa
Zagrał także Edgara w Królu Learze w 1998, Piotra Trofimowa w Wiśniowym sadzie w 2000, Tomasza Mowbraya w Ryszardzie II w 2004, Tezeusza w Fedrze i Mecenasa Helmera w Norze w 2006. Każda z tych ról pokazywała inną stronę jego talentu – od tragizmu po subtelną ironię.
Nagradzane kreacje
Bonaszewski jest dwukrotnym laureatem Nagrody im. Aleksandra Zelwerowicza za kreacje w przedstawieniach Jerzego Jarockiego w Teatrze Narodowym: za role w Błądzeniu wg Gombrowicza w 2004 oraz role Lucyfera, Bukarego i Adwokata w Sprawie wg Słowackiego w 2012. Za role w Sprawie wyróżniony został także Feliksem Warszawskim w kategorii najlepsza pierwszoplanowa rola męska.
Odważne wybory – „Oczyszczeni” Sarah Kane
W 2001 zagrał główną rolę, psychopatę Tinkera, w kontrowersyjnej sztuce Sarah Kane Oczyszczeni, zrealizowanej przez Wrocławski Teatr Współczesny, Teatr Polski w Poznaniu i Teatr Rozmaitości. Tinker, psychopatyczny, znęcający się nad swoimi pacjentami pseudolekarz grany przez niego był zamknięty w dziwnym, złamanym sposobie chodzenia: niosący w ciele jakieś niebezpieczeństwo i pęknięcie. Inni mówili o wyjątkowo odważnej grze aktorskiej.
Nowy Teatr – kolejny rozdział
W 2020 roku dołączył do zespołu aktorskiego Nowego Teatru w Warszawie. Wcześniej, w 2015 roku, wyróżniony został nagrodą dla najlepszego aktora drugoplanowego za rolę Charlesa Swanna w przedstawieniu Francuzi na podstawie Prousta, Pessoy, Racine’a i Celana w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego w Nowym Teatrze na 8. Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Boska Komedia w Krakowie.
Krytycy wskazują szczególnie na jego wszechstronność: Bonaszewski w charyzmatyczny sposób potrafi wydobyć zawiłą naturę wielopłaszczyznowych postaci.
Kariera filmowa – wybiórczo, ale celnie
Bonaszewski należy do aktorów, którzy skupiają się raczej na karierze teatralnej. W filmie zadebiutował w roku 1986 niewielką rolą w Maskaradzie Janusza Kijowskiego. Od czasu do czasu pojawia się jednak w filmach, serialach telewizyjnych oraz dubbingach.
Do ważniejszych ról filmowych można zaliczyć Anda w Świetle odbitym, Świra w Zakładzie, Kostka w Gnojach i Jozuego w Metanoi. Wystąpił w takich filmach fabularnych, jak Gnoje Jerzego Zalewskiego, Deszczowy żołnierz Wiesława Saniewskiego, Jak narkotyk Barbary Sass, Metanoia Radosława Markiewicza, Las oraz Ederly Piotra Dumały, Wenecja Jana Jakuba Kolskiego, Matka Teresa od kotów Pawła Sali, Daas Adriana Panka czy Jack Strong Władysława Pasikowskiego.
Serial „Na dobre i na złe”
Popularność przyniosła mu rola profesora medycyny, nauczyciela akademickiego, Jana Sarapaty w serialu Na dobre i na złe. To właśnie ta postać sprawiła, że Bonaszewski stał się rozpoznawalny dla szerszej publiczności, choć sam konsekwentnie stawiał na teatr jako główny obszar swojej działalności.
Teatr Telewizji i Teatr Polskiego Radia
Bonaszewski zagrał wiele interesujących ról w Teatrze Telewizji, między innymi Cyngę w Bezimiennym dziele (1988), tytułowego Małego Księcia (1994), Adriana w Grze kłamstw (1995), Koromysłowa w Katarzynie (1996), Myszkina w Sonacie Petersburskiej (1997), porucznika Gregory’ego w Śledztwem (1997), Jonasa w sztuce Miłość to takie proste (1999), Księdza Negri w Beatyks Cenci (2001), Axela Rexa w Śmiechu w ciemności (2003).
Szczególnie ceniony jest w Teatrze Polskiego Radia. Wyróżniony został nagrodami Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej Dwa Teatry w Sopocie – w 2005 roku nagrodą za rolę Leona w słuchowisku Matka Witkacego, w 2008 roku nagrodą za rolę Stanisława Wyspiańskiego w przedstawieniu Chryje z Polską, w 2011 roku nagrodą za role w słuchowiskach, w 2012 roku Grand Prix za rolę Otto Fallona w przedstawieniu Getsemani, a w 2018 roku nagrodą za kreacje Nikity zwanego Necatorem w Spiskowcach oraz Marszałka Piłsudskiego w spektaklu Marszałek.
W 2015 roku otrzymał Złoty Mikrofon za wielki talent aktorski i stworzenie niezwykłych ról w Teatrze Polskiego Radia.
Nagrody i odznaczenia państwowe
Dorobek artystyczny Mariusza Bonaszewskiego został doceniony wieloma nagrodami. W 2013 roku otrzymał Brązowy Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis. W 2017 roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi za zasługi na rzecz rozwoju kultury i osiągnięcia artystyczne.
W 2011 otrzymał Jantar za główną rolę męską na 30 Koszalińskim Festiwalu Debiutów Filmowych Młodzi i Film za rolę Kleina w filmie Daas Adriana Panka. Zdobył także nagrodę za rolę męską na 14 Brussels Short Film Festival za rolę Ojca w filmie Moja Biedna Głowa.
Życie prywatne
Jest związany z aktorką Dorotą Landowską. Para ma dwoje dzieci: Marię (ur. 2002) i Stanisława. Mimo publicznego charakteru zawodu, Bonaszewski konsekwentnie chroni prywatność rodziny, rzadko wypowiadając się na tematy osobiste.
Dubbing i inne aktywności
Bonaszewski użycza również głosu w dubbingach filmowych. Szczególnie rozpoznawalny jest jako głos Iron Mana (Tony’ego Starka) w polskich wersjach filmów Marvela. Jego charakterystyczny, ciepły głos sprawia, że jest również cenionym lektorem audiobooków.
Aktor wszechstronny
Mariusz Bonaszewski to przykład artysty, który konsekwentnie wybiera jakość ponad ilość. Jego kariera teatralna obejmuje współpracę z najwybitniejszymi polskimi reżyserami – od Jerzego Jarockiego, przez Jerzego Grzegorzewskiego, po Krzysztofa Warlikowskiego. Współpracował ze Słupskim Teatrem Dramatycznym, Teatrem Polskim we Wrocławiu, Wrocławskim Teatrem Współczesnym, Teatrem Śląskim w Katowicach, Teatrem Wybrzeże w Gdańsku, teatrami lubelskimi, warszawskimi teatrami oraz z Teatrem Polskiego Radia i Teatrem Telewizji Polskiej.
Dzięki jednej z wczesnych ról stał się idolem nastolatków, choć nigdy nie wykorzystał tej popularności do budowania kariery w komercyjnym nurcie. Zamiast tego konsekwentnie wybierał projekty ambitne, wymagające, często prowokacyjne. Jego postaci – od Hamleta po Tinkera, od Płatonowa po Lucyfera – pokazują aktora, który nie boi się trudnych wyzwań i który potrafi każdej roli nadać głębię psychologiczną.
Dziś, po czterech dekadach na scenach, pozostaje jednym z najważniejszych polskich aktorów teatralnych swojego pokolenia. Jego kariera to dowód, że można łączyć artystyczny kompromis z uznaniem krytyków i widzów, a teatr nadal może być miejscem prawdziwych wyzwań i odkryć.