Brak paczki i urwany kontakt ze sprzedawcą powinny skłonić kupującego do sprawdzenia transakcji. Nie każda zwłoka oznacza przestępstwo, ale znikające ogłoszenie, zablokowane konto czy podejrzany link do płatności to sygnały, których nie warto ignorować. Jeśli doszło do oszustwa, trzeba zadbać zarówno o pieniądze, jak i o bezpieczeństwo danych.
Internetowi przestępcy nie ograniczają się do wystawiania towarów, których nie mają. Tworzą fikcyjne sklepy, podszywają się pod rzeczywistych handlowców i kierują klientów do stron udających serwisy płatnicze. Kolejnym etapem może być telefon od osoby przedstawiającej się jako pracownik banku. W ten sposób strata związana z jednym zamówieniem może przerodzić się w próbę opróżnienia rachunku.
Jeżeli ujawniono hasło do bankowości, dane karty lub kod autoryzacyjny, nie należy czekać na pojawienie się kolejnej podejrzanej operacji. Zabezpieczenie dostępu do pieniędzy jest wtedy pilniejsze niż dalsze próby porozumienia się ze sprzedawcą.
Najpierw trzeba ustalić, co jest zagrożone
Inaczej wygląda sytuacja osoby, która zapłaciła za niedostarczony produkt, a inaczej kupującego, który dodatkowo wpisał dane logowania na fałszywej stronie. W obu przypadkach potrzebny jest szybki kontakt z bankiem, lecz w drugim konieczne może być również zablokowanie karty, dostępu do rachunku lub innych narzędzi płatniczych.
Telefon do banku należy wykonać na numer znaleziony niezależnie: w aplikacji, na oficjalnej stronie albo na karcie. Kontakt wskazany w podejrzanej wiadomości lub przez rozmówcę może prowadzić bezpośrednio do oszustów.
Podczas rozmowy trzeba podać kwotę, termin i sposób zapłaty oraz wyjaśnić, jakie informacje mogły zostać przejęte. Warto ustalić, czy operację da się jeszcze wstrzymać i czy bank może podjąć działania wobec rachunku odbiorcy. Zgłoszenie nie gwarantuje odzyskania pieniędzy, ale opóźnienie może zmniejszyć szanse na skuteczną interwencję.
Zmianę haseł należy przeprowadzić na zaufanym urządzeniu. Telefonu lub komputera, na którym mogło znaleźć się szkodliwe oprogramowanie, nie powinno się wykorzystywać do bankowości przed jego zabezpieczeniem.
Dowody warto zbierać, zanim oferta zniknie
Równolegle z zabezpieczeniem rachunku należy zachować materiały dotyczące zakupu. Ogłoszenia i profile mogą zostać usunięte, dlatego przydatne są zrzuty ekranu przedstawiające ofertę, dane sprzedającego, przebieg rozmów oraz witrynę otwartą z otrzymanego linku. Podejrzanej strony nie trzeba ponownie odwiedzać ani uzupełniać na niej formularzy.
Dokumentację powinny uzupełniać potwierdzenie zapłaty, numer rachunku odbiorcy, dokładna kwota oraz data i godzina transakcji. Warto zachować wiadomości e-mail, SMS-y i historię kontaktu w komunikatorze. Jeśli oszust dzwonił, pomocna będzie notatka z numerem telefonu i opisem tego, czego żądał lub co obiecywał.
Tak przygotowane informacje ułatwią odtworzenie kolejności zdarzeń. Nie należy usuwać korespondencji ani historii operacji nawet wtedy, gdy ich kopie zostały już zapisane.
Najczytelniejszy opis sprawy powinien wskazywać, gdzie znaleziono ofertę, jak uzgodniono zakup, dokąd trafiła zapłata i co wzbudziło podejrzenia. Taki zestaw przyda się zarówno przy reklamacji, jak i przy zawiadomieniu o możliwym przestępstwie.
Bank, policja i CERT Polska mają różne zadania
Zawiadomienie o podejrzeniu oszustwa można złożyć bez znajomości tożsamości sprawcy i bez oczekiwania na rozstrzygnięcie reklamacji bankowej. Sprawę przyjmuje policja lub prokuratura. Zgłaszający powinien przygotować dokument potwierdzający tożsamość oraz zgromadzone dowody i przedstawić przebieg zdarzenia.
Do zwykłego zgłoszenia oszustwa zakupowego nie służy numer alarmowy 112. Jest on przeznaczony do sytuacji wymagających pilnej interwencji, między innymi przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia. Podejrzenie internetowego wyłudzenia należy zgłosić bezpośrednio organom ścigania.
Osobną drogą jest powiadomienie CERT Polska o fałszywym sklepie, stronie wyłudzającej dane czy innym zagrożeniu w sieci. Podejrzaną wiadomość SMS z odnośnikiem można bez opłat przesłać pod numer 8080. Takie informacje pomagają analizować i ograniczać zagrożenia dla kolejnych użytkowników.
Zgłoszenia te nie są jednak zamienne. CERT Polska zajmuje się zagrożeniem cyfrowym, bank — bezpieczeństwem rachunku i reklamacją, a organy ścigania — podejrzeniem przestępstwa. Przekazanie wiadomości do CERT nie zastępuje pozostałych działań.
Od sposobu płatności zależy droga do odzyskania pieniędzy
Po pierwszym kontakcie z bankiem należy złożyć reklamację z dokładnym opisem zdarzenia i dokumentami transakcji. Znaczenie mają nie tylko wysokość straty, lecz także sposób zatwierdzenia płatności, moment zgłoszenia oraz to, jakie działania wykonał kupujący.
Osoba płacąca kartą może zapytać o możliwość uruchomienia chargebacku, czyli obciążenia zwrotnego. Procedura ta może mieć zastosowanie między innymi przy niedostarczonym towarze, ale jej dostępność i wynik zależą od okoliczności oraz spełnienia odpowiednich warunków.
W przypadku przelewu warto ustalić, czy można go jeszcze zatrzymać, a jeśli został wykonany — jakie działania bank podejmie w celu odzyskania środków, w tym kontakt z bankiem odbiorcy. Żadnej z tych ścieżek nie należy traktować jako obietnicy automatycznego zwrotu.
Ostrożność jest potrzebna także po zgłoszeniu straty. Oszuści mogą ponownie odezwać się do poszkodowanego, tym razem pod pretekstem pomocy w odzyskaniu pieniędzy. Przedstawiają się wówczas jako policjanci, prawnicy, pracownicy banków lub firm windykacyjnych.
Obietnica szybkiego zwrotu może oznaczać kolejne wyłudzenie
Żądanie zaliczki za odzyskanie utraconych środków, prośba o kody zatwierdzające operacje albo polecenie instalacji programu do zdalnego dostępu powinny wzbudzić podejrzenia. Rozmówcy nie należy przekazywać haseł ani danych karty. Bezpieczniej zakończyć połączenie i sprawdzić jego opowieść, kontaktując się samodzielnie z właściwą instytucją przez oficjalny kanał.
Przy następnych zakupach warto sprawdzić historię profilu sprzedawcy, opinie i wiarygodność sklepu. Wyjątkowo niska cena oraz nacisk na natychmiastową zapłatę wymagają szczególnej ostrożności. Korzystanie z rozliczeń i ochrony kupujących dostępnych na sprawdzonej platformie ogranicza część ryzyka.
Przed wpisaniem danych na stronie płatności trzeba zweryfikować jej adres. Przed autoryzacją operacji — przeczytać informacje o odbiorcy, kwocie i przeznaczeniu płatności. Loginów, haseł i kodów, także BLIK, nie należy udostępniać przez telefon ani komunikator.
Wstyd po utracie pieniędzy nie powinien opóźniać szukania pomocy. Szybkie zabezpieczenie rachunku i rzetelne zgłoszenie mogą ograniczyć własne straty, a zebrane dowody pomóc w ochronie innych kupujących.
Źródło: KPP w Grójcu – Portal polskiej Policji